ۆ  ﻪ ﻩ ۆ ﻩ ﻩ


Hizr  Ramyar  Çand Kombenda KAWA bo anda Kurd derdexe

 

: 34

       2009

Çavdr Gişt: Selah Bedredn ** Derhnan Huner: Abdulla Refiq** Tpen: Zozan Enwer

ﭼﺎ ﮔ: ﻪ ﻪﻩ ** ﻩ ﻪ: ** ﭼ: ﻪ : ** : **  :

 

  :

Kurd


PDF

 

  / Tp

Ali_k-Kurdish

/Hajhebun
/ contact
hewlerkawa@hotmail.com
  / 2242843
   / 2240441
/ Abune

 

 

Peymana Lozan

Smnara rzdar Kurdo Baks     2008/7/24

  Roja 24 Trmeha sala 1923an de li qesr Ush, li bajar Lozan, li welat Siwsre, pişt nvro katjimr di 3an de, peymaneke hat lidarxistin. Li gor v peyman; Kurdistan dib ar pere. Peymana Lozan li dije peymana Sevre ye. Li gor Peymana Sewr li ser xaka Împaratoriya Osman dewletn Kurdistan Ermenistan dihatin damezirandin. Bendn Peymana Sewr yn 62, 63 64an, damezirandina Kurdistaneke serbixwe destnşan dikirin. Benda 62an Kurdistan wiha tarf dikir: "Devera di navbera rojhilat Firad, başr Ermenstan, Tirkiy Sr, yn ku tixbn wan w di pşeroj de bn diyarkirin hermn ku Kurd t de piran ne." Benda 64an ya Peymana Sewr j wiha b: "Gel Kurd, yan gel herm ger bi piran daxwaz bike ku ji Tirkiy bi tevah veqete serbixwe bibe ser li Civata Gelan bixe Civat baweriya xwe p bne ku kapasta v gel, ya damezirandina dewleteke serbixwe heye damezirandin qewt bike, Tirkiy garant dide ku ji bo damezirandina v dewlet dev ji hem mafn xwe berde."                         
 Meclsa Tirk roja 18 Cotmeh ji bo sazkirina heyeta
 Lozan cvna yekem bi diz lidarxist.
Di 4 Mijdara sala 1922an de li Meclsa Tirk li ser amadekariyn Peymana Lozan rniştin pk dihatin.
Di ser de Mebs Bedls Ysif Ziya gelek mebsn Kurd di v rniştin de, ji heyeta Tirk dixwestin ku di hevdtinn Lozan de ew ti car qebl nekin ku Rojava Başr Kurdistan ji Tirkiy b veqetandin. Heyeta Tirk ya Lozan bi gişt ji 38 kesan pk dihat. Naveroka heyet wiha b:
 Serok delegasyon Wezr Kar derve İsmet İnön, delege Mebs Snop Riza Nr delege mebs Trabzon Hasan Saka. Di nav 21 şwirmend heyet de mebs Amed Zlf Tigrel j heb. Zilf Tigrel ji al rejim ve ji bo Awrpiyan wek deleg Kurdistan hatib nşandan. Dewletn ku beşdar Konferansa Lozan bn ev in: Birtanya, Fransa, İtalya, Trkiye, Ynanstan, Yugoslawya Japonya. Yektiya Sowyet, Romanya Blgaristan j tevl rniştinn li ser pirsgirka tengavan dibn. Herwiha Dewletn Yekby yn Amerka j wek avdr tevl konferans dib.Heyet dewletan di bin serokatiya wezrn xwe yn kar derve tevl konferans bbn. Serok heyeta Brtanya Lord Curzon, y Ynanstan Wenzelos, y Tirkiy İsmet İnön, y Fransa Poncare, y İtalya j Musolon b. Li Lozan s komsyon hatibn damezirandin.
 1. Komsyona pirsgirkn leşker welatan.
 2. Komsyona pergala kmnetew biyaniyn liTirkiy.
3. Komsyona pirsgirkn daray abor. Li Lozan s pirsn esas dihat nqaşkirin.
1. Pirsgirka parvekirina xaka Dewleta Osman; yan tesptkirina snoran.
2. Pirsgirka tengavn Çanakale Stenbol.
3. Û pirsgirka kaptlasyonan deynn Dewleta Tirk. Brtaniya dixwest ku di şerek muhtemel ya bi Sowyet re, karibe wan tengavan ji bo keştiyn leşker bikarbne. Frensiyan dixwest nefta Romanya ji ser van tengavan thal bike Sowyet j dixwest ku keştiyn leşker yn Brtan ji tengav derbas Derya Reş nebin. Di encama nqaşan de daxwazn Brtan Frensiyan biserketin derbasbna keştiyn leşker ji tengavan hat qeblkirin. Roja 12 Kann j rniştina li ser pirsgirka Parastina Kmnetewan destpkirib. Û helbet di konferans de mijara her tevlhev nakok rniştinn li ser v mijar b. Li gor Dewletn Hevkar, li Tirkiy kmnetew nedihatin parastin. Serokatiya rniştin Lord Curzon İnglz dikir wiha digot: Ev pirsgirk hem chana meden eleqedar dike. Em bawer dikin ku prensba hebn ewlekariya
kmnetewan prensbeke wiha ye ku kes li dij dernay Ger cudahiyn ol njadi ji bo girseyeke ku di bin rvebiriyeke biyan de be, bibe barek giran sedem ş eleman, kes nikare li dij v prensb derkeve. Ev prensp di hem peymann ku pişt şer hatine morkirin de ch girtiye. Rewşa me ya niha j li ser me ferz dike ku em v pirsgirk bigirin rojeva xwe. Lewra em v mesel; di dawiya şerek xedar de, ku di nav kmnetewan de bye sedem xesar wendayiyn mezin niha j di nav kmnetewn mezin de bye sedm perebn de, dinirxnin.
Di derbar mijara Kurdistan de, serokwezr İngilz Lloyd George j di 19 Nsana sala 1920an de wiha digot: "Zahmete mirov karibe di derheq Kurdistande biryarek bide. Kurdistan di bin guh Ermenstan  de ye ji ber ku qedera w, Asr Keldaniyan j eleqedar dike, bala dewletn Ewrop j gelek dikişne. Herwiha Başr Kurdistan mumkne ku bikeve bin rvebiriya Brtanya. Em fikirn ku qetandina Kurdistan ji Tirkiy, w baş be. L zahmete mirov karibe texmn bike, ka w encamn daxwazn Kurdan hevragirtina wan di dewleteke otonom de, balansek awa derxe meydan?" Di rniştin li ser mijar de heyeta Tirk digot, dewleta Tirkiy, dewleta hevpar ya hem rniştvann Tirkiy ye di navbera wan de tu cudah nne. Heyetn Awrp j digotin; Başe, l em kesn xayr muslum yn li Tirkiy dijn bigrin bin parastina xwe. Yn may yan mislimann ne Tirk j bila dibin bask edaleta we de bin. Lord Curzon, di rniştina 9 Çile ya sala 1922an de di derbar mijara parastina mafn kmnetewan de wiha digot: Em niha derbas behsa herd tawzn ku komsyona jrn dab heyeta Tirk dibim. Komsyona jrin; pşiy xwestib ku hem kmnetewn etnk yn wek Kurd, Çerkes Ereb j wek kmnetewn ol ji tedbrn parastin stfade bikin. Heyeta Tirk j li ser v yek got ku pwsta van kmnetewan bi parastin nne, lewra ew bi temam ji hukmeta Tirk memnnin
 . Ez duxwazim bawerbikim ku rewş bi rast j wiha ye. Ji ber v yek Komsyona jrin li ser van gotinn ku bawer day, qeblkiriye ku tedbrn parastin ten ji bo kmnetewn ol bisnor bike. Serok Heyeta Tirk İsmet İnön, li ser v axaftina Lord Curzon wiha digot: Watedayineke snorkir ji bo terma kmnetewan, wek tawzek t nirxandin ku komsyona jrin daye heyeta Tirk. L heyeta me rewş wiha nanirxne. Li Tirkiy h kmnetewek misilman nne. Lewra hem di war nazar de hem j di jiyana rojane de di navbera elementn şniya misliman de t cidah nay kirin. İsmet İnön ku di rniştinan de digot ew berdevk Kurd Tirk ye, di brannn xwe de j wiha digot: Li Lozan Kurdan ser li me nedan. Heta me di axaftinn xwe yn Lozan de doza xwe ya netew wek em Kurd Tirk yan wek yek milet me parast da qeblkirin. Pişt peymna Lozan hem mafn kurdan ji wan hatin standin. Div chan her sal w peyman protesto
bike kurd li Suriya, Iran, Iraq li Tirkiye bigijin mafn xwe