فكرية   سياسية   ثقافية   تصدر عن رابطة كاوا للثقافة الكردية


هزرى  راميارى  رۆشنبيرى  بنكـﻪى كاوﻩى رۆشنبيرى كوردى دﻩرى دﻩكات


Hizrî  Ramyarî  Çandî Kombenda KAWA bo çanda Kurdî derdexe

المشرف العام: صلاح بدر الدين               هيئة التحرير: د. إبراهيم محمود     عبد الخالق سرسام     فدان آدم               مستشارو التحرير: د.محمد عزيز ظاظا     فردة جميل باشا     فؤاد ﮔﻤـو               الإخراج الفني: عصام حجي طاهر                                                                 ﭼﺎوديـ̌ـرى ﮔـشتى: سـﻪلاح بـﻪدرﻩدين          دﻩستى نوسـﻪران: د. ئيبراهيم مـﻪحمود     عـﻪبدولخالق سـﻪرسام     ﭬـﻪدان ئادﻩم          شيرﻩتكارى نوسـﻪران: د. محـﻪمـﻪد عـﻪزيز زازا     فـﻪرده جـﻪميل ﭘـاشا     فوئاد ﮔﻪمو          دﻩرهيـ̌ـنانا هونـﻪرى: عيسام حـﻪجى تاهر                                             Çavdêrê Giştî: Selah Bedredîn          Desteka Nivîskara: Dr. Birahîm Mehmûd     Ebdilxaliq Sersam     Vedan Adem          Şîretkarên Nivîskara: Dr. Mihamed Ezîz Zaza     Ferde Cemîl Paşa     Foad Gemo          Derhênana Hunarî: Îsam Hecî Taher                                      

الـعدد 14
السنةالثانية

 3/2006

 
ناوةروك
 المقالات باللغة:
    العربية
    كوردى
    Kurdî
 أرشيف المجلة
 خطوط / Tîp
 Ali_K_Traditional
 ملاحظات/Hajêhebun
 الاتصال / contact
binkeykawa@hevgirtin.net
    ت / 2242843
    ت / 2240441
 الاشتراك/ Abune

لةيادى دوةمينى بةخشندةيى كورد لةرؤذئاواى كوردستان   سةرووتار
ثاريَزةران.... حةماس .... هؤزةكان   سةلاح بةدرةدين
زةردةشت ناويَكى كوردى رةسةنة ضؤن (زةرد ئةشترا) لة ئةستيَرةى زةرد (خور) ةوة هاتووة لةطةلَ هةندىَ زانيارى نوىَ   عةبدولخالق سةرسام
هونةر و نةخشى "مافور" لة شويَنةوارةكانى (دوين) دا   ئاظان عةبدولخالق سرسام
دروست بونى كيانى سياسي كورد لة هزرى حاجي قادرى كؤييدا   كةريم شارةزا
ثاش60 سالَ لةدواى كؤمارى مةهاباد   تةيمور مستةفايى

زةردةشت ناويَكى كوردى رةسةنة
ضؤن (زةرد ئةشترا) لة ئةستيَرةى زةرد
(خور) ةوة هاتووة لةطةلَ هةندىَ زانيارى نوىَ

عةبدولخالق سةرسام

ناوى زةردةشت بةزؤر شيَوة تؤمار كراوة لةزمانةكانى فارسى و كوردى و عةرةبي و زمانةكانى ديكة وةك زدةشت – زةرئوشترا- زارا- زةرتشت- زةر ئوسترا .. هتد..
بؤ ئةوةى ئيَمة لةضوارضيَوةى ناوةكة دةرنةضين دريَذة نادةين بةباسةكةمان و دةلَيَين زؤر بؤ ضونى ديكة هةبوة لةسةر ناوةكة ثيَش ئةوةى ئيَمة ئةم بؤ ضونةمان لةكاتى خؤيدا كةبلآوكردؤتةوة لةنوسينةكانماندا دةبارةى زةردةشت بةبةلَطةى ئاشكرا كردنى سةرضاوةى بؤ ضوونةكة ليَرةدا و بؤ يةكةم جار ئاشكراى دةكةين كة ثشتمان بةضيةوة بةستووة:-
1- ئاشوريةكان.. كة ئةستيَرةى ( زوهرة) يان – بةلاوة ثيرؤز بوو STAR بةئينطليزى – ستار بةفارسى – بةلآم بةعةرةبي (نجم) ناوةكة بةزمانيَكى سامية بةلآم ناوى ئةسيَرةكة كة بةشيَوةى (عةشتار) ئةشتار هاتووة ئةشتار ئةشتيَرة (ستار) ماناى ئةستيَرة دةدا بةزامانةكانى ئارى- كوردى مةبةستةكةش ئةستيَرةى (زوهرةية) كة ليَرةدا جيَطوركىَ ى (س – ش) هةست ثىَ دةكةين لةنيَوان (ئةستيَرةو عةشتيَرة) كة كينايةية بؤ ئةستيَرة ثةرستةكان كورد و ئارى ئةستيَرةى رؤذ (خؤر) (زةرد ئةشترا) دةثةرستن – بيابانيةكان ئةستيَرةى شةو (زوهرة) كةوا طةشترين ئةستيَرةية بةشةوان كاروان لةبيابانةكان ريَطاى ثىَ دةدؤزيةوة ولةذيَر رؤناكى دةرؤذى بةريَوة وةك هةمان ووشةى ئاشوريا دةبينين بوةتة (سوريا) كةوولآتى ميَذووييانة ئاواش (س) و (ش) جيَطؤكىَ ى كردووة كة دةبواية (شوريا)بواية هةر بؤيةش جياوازيةكى زؤر نابينين لةنيَوان ئاشورى و ئاسوريدا بةكورتى كةواتة ئةطةر لةجيَطوركىَ (س- ش) بكولَينةوة دةبينين تةنانةت لةزمانى كوردى و فارسيدا (س) وة (ش) لةيةك ووشة و مانادا جيَطؤركىَ دةكات وةك (تةشت) بةكورى (تةست) بةفارسى يان هةر لةنيَو شيَوة زمانةكانى كوريدا سوتاندى- كرمانجى باكور (شةوتاند) شنطارى و كرمانجي يا هةر ناو سنجار – شنطار بة (س) و (ش) بؤيىَ زةردةشت لةنزيك سةردةمى ئاشورى و خؤر (رؤذ) ثةرستى ئاريةكان و كة ئةستيَرةيةكى زةردةو مانةوةى بةثيرؤزى لةسةردةمى زةردةشت لةطةلَ (ئاطر) كة هةردووكيان رةنطيان زةردة.
تةنانةت (رؤذ) (رؤز) بةثيَضةوانة دةبيَتة (زؤر) –زةر- كةلةهةمان ماناى زةرد نزيكة ليَرةدا ئيَمة لةوة نزيك دةبينةوة كة بلَيَين زةرد + شت ( زةرد ئوشترا) لةدووبرطةى بةماناى زةرد+ ئةشتر ثيَك هاتووة يان ستر (ئةستيَرة) كةكينايةية بؤ ئةستيَرةى زةرد كة زةردةشت خودى خؤى ئةستيَرةى زةردواتا خؤرى دةثةرست ثيَش بونى بةثةيامبةر واتا ثيَش ثةرستنى ئاهورامزدا " ئاهور= نور رؤناكى- مزدا= بةماناى ثيرؤز ديَت وةك مزدا – ئيزد – ئيزدان – يةزدان كةواتة (زةردةشتة) وةك هةندىَ دةلَيَن لةحوشترى زةردةوة نةهاتووة.. طواية حوشترى زةردبووة كة ئةمة زؤر لةواقيع دوورةو حوشتر بةخيَوكردن لةضياكان نابىَ و نةبووة كة شويَنى زةردةشت بووة بةلَكو شويَنيَكى ساردة كة مرؤظ بةدواى ووزة طةرمةكاندا دةطةرىَ لةوانةش (خؤر)ة كة ئةستيَرةى زةردة ( زةرد ئوسترا) (زةرد ئوشترا) ية كينايةية بؤ ثيرؤزى زةردةشت لةدواى ئاهورامزدا كة نورى ثيرؤزة لةلاى زةردةشتيةكان ووشة و ناوةكةش – ئاشكراية كورديةكى رةسةنة. كة زةردةشت كوردة.
لةبةر ئةوةش ئةستيرة (ستار) بةزمانةكانى ئارية كةواتة ئاشورية ساميةكان ناوةكةيان لةئاريان وةرطرتووة ئيَمة زياتر لةدة سالَ بةر بةئيَستادا و تاكو ئيَستاش كة لةكؤرو سيمينارو نوسينةكانكاندا .. ئةو بؤ ضونةى خؤمان بلآودةكةينةوة زؤر لةبرادةران وةك رِا قةبولَيان كرد بةلآم بةبىَ ئاماذةكردن بةدةست بةثيَشخةريةكةى ئيَمة كة ئةمانةتيَكى زانستية دةبىَ مرؤظ ريَزى ليَبطرى و بيثاريَزى و ئاماذةى ثىَ بكات بةبةلَطةى ئةوةى هةتا ئيَستاش هارمؤنيةتى ضؤنيةتى بؤ ضونةكةمان لاى خؤمان وةك نهيَنى ثاراستووة كةليَرةدا راستيةكان زيَتر بةديار دةخةين كاتى خؤى تاكة رِايةك كةباو بوولاى ميَذوو نووسانى كؤن وةك ئاشكراية طواية زةردةشت لةخاوةن حوشترى زةردةوة هاتووة بةلَام ثاش ضةندين سالَ بةدواداضوون و بيركردنةوةو شىَ كردنةوةى ناووسمبولةكانى ئةو سةردةمة هةستمان بةناراستى بؤضونةكةى ميَذوو نووسانى كؤن كرد كة بةبىَ بنةماية .. دوورة لةفةلسةفةو ميَذوو لةسمبولةكانى سةردةمةكةو ماناى ناخى ئاينةكة .. يان ميَذووى دروستبونى هزرو ئاينةكان..
لةوانة ثيَك ضوونى سمبولى (ظوهمناة) و واتا ويَنةى ئةو مؤظة فريشتةيةى ريَشدارةى لةنيَوان بازنةيةك و دووبالَ داية لةطةلَ دووبالَى دةورةى بازنةيةك كة لةشويَنةوارةكانى ئاشورياندا بةدى دةكرىَ ئةمةش كاريطةرى زةردةشتة لةسةر ئاشوريةكان وةك ضؤن (طاى بالَدار) لةلاى ئاشوريةكان دةطةريَتةوة بؤ سةردةمى طاى – طؤدياى سؤمةريانى زاطروسى كة ضؤن دواى سةدان سالَ كاريطةرى و كاريانكردة سةر ئاشورى و ئةكةدى و بابلى. ضؤن تيشكى رؤذ و رؤذثةرستى زاطرؤسيةكان كاريكردة سةر بابلى و تيشكى سةرشانى خواوةندى حامورابي تا دةطاتة سةر فيرعةونيةكان كة وةك ئاشكراية شويَنى طةرم زيَتر ئةستيَرةى سثى يان ئةشتار ثةرست بوون لةناوضةكة بةثيَضةوانةى ضياييةكان كة شويَنيان ساردبوو زيَتر ثيَويستيان بة(خؤر) رؤذ هةبووة وثيرؤز بووة لةلايان ئةطةر ئيَمة ئيَستاكةش ئةطةر بةراورديَكى دةرونى هةردوو جؤرة دانيشتوان بكةين دةبينين ئةطةر كورديَك يان بضوكيَكى كورد ويَنةيةكى سروشت بكات يةكسةر دووضياو رؤذيَك دةكات كةلةنيَوانياندا تيشك دةبةخشيَتةوةو هةلَهاتووة. بةلآم بيابانيةكى عةرةب يان مناليَكيان داواى لىَ بكةيت ويَنةيةكى سروشت بكات يةكسةر ويَنةى خؤر ئاوابوون دةكات لةدةم ئاويَكدا كة ماناى فيَنكايى دةبةخشىَ يا رزطاربوون لةخؤر مرؤظ ثيَش هةزاران سالَيش بةر لةئيَستا لةهةردوو شويَن هةمان هةستى هةبووة. بؤيىَ دةبينين لةئاينى زةردةشتيدا (لافاو) نية بةلَكو باسى لةبةفر ثؤشينى دونيا دةكات ضؤن هةموو طيان لةبةر لةناو دةبات تةنيا ئةوانة نةبيَت كة زةردةشت وةك خاوةنى ئاينيَكى ضيايى سارد جؤت جؤت لةنيَرومىَ لةهةموو جؤرة روةك و طيان لةبةريَكى جوان هةلَى بذاردوةولةطةلَ خؤيدا دةيانباتة ئةو ئةشكةوتةى بةفةرمانى ئاهورامزدا دروستى كردوة لةبةفر رزطاريان بكات كةواتة ليَرةدا جياوازى هزرى خواروى طةرمى ئيراق و دانيشتوانى ضياكانى زاطرؤس بةديار دةكةوىَ, هةر بةم جؤرةش ئةستيَرةى زةردو ثةيوةندى زةردةشتو رةنطى زةردى ئاطروخؤر تا دةطاتة ئالآى زةرديان – ئةوةشمان لةبير نةضيَت بنةماى فةلسةفةى ئاينى زةردةشت تاريكى و رؤناكية ئاهورامزداو ئةهريمةن كة زؤر سروشتية زةردةشت (زةرد) كةهيَماو كيناية ية بؤ روناكى ببيَتة نادى زةردةشت و ئةستيَرةى زةرد كة خؤرةو رؤناكترين ئةستيَرةية لةجيهاندا – نةك كةم كردنةوةى هيَماكةو تةفسيركردنى بةحوشترى زةرد كة لةرةوشو راستى ئاينةكةو ثةيامبةرةكةى زؤر دوورة سةرةراى نةبوونى حوشتر لةناوضة ضياييةكانى ئورمىَ ى كوردستان و كورد شويَنى لةدايك بونى بؤ زيَدة زانيارى و ثةيوةندى زةردةشت بةوولآتو ناوةكةى (زةر) هيَماو ماناى ئةم شيعرةش دةخةينة بةردةستى خويَندةواران كة مامؤستا هةورةمانى لةكتيَبةكةى بةناوى بةراوردى نيَوان زمانى كوردى و ئاظيَستاى بلآوكردؤتةوة كة كؤيلةيةكة لة (طاياها ل20) و ل(50) ى كتيَبةكةى ضؤن ثةيوةندى و كاريطةرى بةوولآتوو زيَدةطايةكةوة هةية:-
در فروردين جامى زمى ياداورد ارفركى
وز زرتهشت نيك ثى ثيغمبرا ايران زمين
مردى زمادر باستان برخاست (زازر ثاتطان)
از دورةء اسثيتمان و زخاندان ابتين
دةبينين زاراوةى (زازر ثاتطان) كةمةبةستى لة(ئازرثاتطان) يان (ئادر ثايطان) بةماناى شويَنى ئاطرى زةردةشتى "ميدياى بضوك" دةطةينىَ يان ( ئاطر ثايطان – ثيَطةى ئاطر) (ئاطر ثيَطة) دةطةينىَ لةم شيعرة زةردةشتية (زازر ثاتطان) لةسىَ برطة ثيَك ديَت (زا + زةر+ ثاتطان) و يةكسةر ماناى زةردةشت و ثةيوةندى بةزةردةوة دةخاتة بةردةست ضونكة زا ليَرةدا بةماناى زايين لةدايك بوون ديَت لةشويَنةكةى زةرد ثاتطان – زةرد ثاتطان بةماناى وةك وتمان زةرد ثةرستةكان دةطةنىَ كة كينايةية بؤ ئاطرى زةردو خؤرو خودى زةردةشت خؤى. كة ئيَستا هةمان شويَن ثيَى دةلَيَن – ئازربيجان- كة طؤرِى (دوغدو) ى داكى زةردةشت لةنزيك (ئورمية). وةك دةشزانين (بيجان) لةبةر نةبونى ثيتى (ط) لةعةرةبيدا بة(ج) تؤمار كراوة بيَجان – هةمان "ثيَطان" واتا ووشةى (ثايطانة) با ثاتطان. كة شويَنى رةسةن و سةرهةلَدان و ثيَطةى ميدياو ماناكانة- بؤيىَ ثىَ ى دةلَيَن (ميدياى بضوك) كة قولآيى كوردستانة لةكؤتاييدا تيَبينيةك دةخةينة روو كةكاتى خؤى ووتمان زةرزا نزيكة لةزةردةشت زا. لةسةر شيَوةى ئامؤزا كة بؤى هةية زةرزاكان هةمان هؤزبن وةك ليَرةدا كةناوى "زازةر ثانطان" بةراواذ بكةين دةبيَتة زةرزا ثاتطان وة ئيَستاش لةهةمان شويَن هؤزى زةرزا هةية و ماوة.
بؤ زيَدة زانيارى و سةرضاوةكانى كة سوودم لىَ وةرطرتووة بؤئةم باسة بروانة ثةراويَزى:
1- ئاظيَستاى نةورؤز- ئةوكاتانةى ئيراق هةمووى كوردستان بوو عةبدول خالق سةرسام.
2- زةردةشت و ئاينةكةى- عةبدولخالق سةرسام سالَى 1973 طؤظارى هةوليَر – شارةوانى.
3- ميتولؤذياى زةردةشتى لةنيَو حيكايةتى كورديدا عةبدول خالق سةرسام رامان 1997 ذمارة (8).
4- ئيزيدى و زةردةشتى و دووتيَكستى ئةدةبي عةبدول خالق سةرسام طؤظارى رامان (4) 1996.
5- زةردةشت لةنيَوان نيتشةو هيتلةردا. عةبدول خالق سةرسام كوردستانى نوىَ ذمارة -1269 - 26/8/1996.
6- كورد لةنيَوان شويَنةوارةكانى ئاشورى و زةردةشتيدا عةبدول خالق سةرسام – طؤظارى شانةدةر- لةدة ذمارةى بةرايى.
7- دؤزينةوةى يةكةم دوخمةى زةردةشتى لةكوردستاندا عةبدول خالق سةرسام برِوانة ذمارةكانى شانةدةر يان برايةتى.
8- بةراوردى نيَوان زمانى كوردى و ئاظيَستا – هةورامى ص50.
تيَبينى:
ثيرؤز – كة بةماناى سةركةوتن ديَت يا تةقديس و موبارةكى لةهةمان وشةى (رؤز) رؤذةوة نزيكة كةلةدووبرِطة ثيَك ديَت ثير + رؤز لةسةر شيَوةى ثير موغان – ثير شاليارى زةردةشتى بةهةمان شيَوةش بةرِاى من ثيرى رؤز لةثيَش زةردةشتيان باو بووة كةكيناية بؤ رؤذ ثةرستى ثيرؤزكردن و موبارةك كردنى هةر شتيَكى تازة وةك ضؤن خؤر (رؤذ) لةئاسؤدا نوىَ ية يا هةلَدىَ بؤ ئاسمان بلَند دةبىَ وةك نةورؤز- رؤذى نوو.

سةرووى لاثةرِةكة